Nieuws | Spuitvrije zones in beweging: meer ruimte voor maatwerk?

In 2024 schreven we al over spuitzones bij ruimtelijke ontwikkelingen. Sindsdien heeft de Raad van State zich opnieuw over dit onderwerp uitgesproken. Uit de rechtspraak blijkt dat er mogelijkheden zijn om af te wijken van de gebruikelijke afstand van 50 meter tussen landbouwgronden waarop gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt en woningen. Een goede onderbouwing én toetsing aan gemeentelijk beleid (indien beschikbaar) blijft daarbij wel noodzakelijk.

Wat betekenen deze ontwikkelingen voor agrarische ondernemers en initiatiefnemers die willen bouwen in de buurt van landbouwgrond?

De afstand van 50 meter is geen vaste regel

Bij de bouw van woningen in de buurt van landbouwgronden wordt vaak uitgegaan van een afstand van 50 meter. Deze afstand is niet wettelijk vastgelegd, maar komt voort uit de rechtspraak. De afstand moet helpen om omwonenden te beschermen tegen drift: het verwaaien van gewasbeschermingsmiddelen tijdens het spuiten.

Een afstand van 50 meter is echter niet in iedere situatie noodzakelijk. Een kleinere afstand kan mogelijk zijn, mits goed wordt onderbouwd dat dit op de betreffende locatie aanvaardbaar is. Een recente uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geeft meer inzicht in de manier waarop dit kan worden onderbouwd.

Representatieve bedrijfsvoering biedt ruimte voor maatwerk

Een belangrijke ontwikkeling blijkt uit de uitspraak van 14 oktober 2026 (ABRvS 14 oktober 2026, ECLI:NL:RVS:2026:6094). In deze zaak ging het om een bedrijfswoning op 25 meter van landbouwgrond waarop gewasbeschermingsmiddelen werden gebruikt.

Een van de vragen was of bij het bepalen van de benodigde afstand moest worden uitgegaan van de teelt met de hoogste spuitbelasting die volgens de planologische regels mogelijk was. De Afdeling vond van niet. Het onderzoek mocht uitgaan van een representatieve bedrijfsvoering. Daarbij werd gekeken naar de teelten die in de omgeving daadwerkelijk voorkwamen en hoe vaak deze werden toegepast.

In deze zaak bestond 86% van de omliggende gronden uit teelten met een lage tot gemiddelde spuitbelasting. Teelten met een hoge spuitbelasting kwamen op slechts 5% van de gronden voor. De Afdeling vond de onderbouwing voldoende en accepteerde op basis daarvan een afstand van 25 meter.

Dit is relevant voor de praktijk. De teelt met de hoogste spuitbelasting die theoretisch mogelijk is, hoeft dus niet altijd bepalend te zijn voor de afstand tot een woning. Door te onderzoeken welke teelten in de omgeving voorkomen en welke spuitbelasting daarbij hoort, kan mogelijk worden onderbouwd dat een kleinere afstand aanvaardbaar is.

Een zorgvuldige beoordeling van de locatie en de planologische mogelijkheden blijft daarbij wel noodzakelijk. De representatieve bedrijfsvoering kan niet zomaar gelijkgesteld worden aan het huidige gebruik van een perceel. Ook moet het onderzoek voldoende inzicht geven in de situatie waarop de gekozen afstand is gebaseerd.

De uitspraak biedt daarmee nieuwe aanknopingspunten voor initiatiefnemers die willen bouwen in de buurt van agrarische gronden. De afstand van 50 meter blijft het uitgangspunt, maar een goede onderbouwing op basis van de representatieve bedrijfsvoering kan helpen om te bepalen of op een specifieke locatie een kleinere afstand mogelijk is.

De rechtspraak blijft in ontwikkeling

De uitspraak biedt nieuwe aanknopingspunten voor initiatiefnemers die willen bouwen in de buurt van agrarische gronden. Of een kleinere afstand daadwerkelijk mogelijk is, hangt echter af van de omstandigheden van het geval. Ook het gemeentelijke beleid speelt hierbij een rol. Sommige gemeenten hanteren beleid waarin de afstand van 50 meter als vaste voorwaarde geldt en afwijking niet mogelijk is.

Tegelijkertijd moeten agrarische ondernemers ook alert blijven. De komst van een woning in de omgeving kan gevolgen hebben voor het gebruik van landbouwgronden en de toekomstige bedrijfsvoering. Ook kan een spuitvrije zone die wordt ingesteld om nieuwe woningen te beschermen, de agrarische ondernemer rechtstreeks beperken in het gebruik van zijn of haar percelen.

Het advies is daarom om spuitvrije zones al vroeg bij ruimtelijke plannen te betrekken. Kijk daarbij niet alleen naar het huidige gebruik van landbouwgronden, maar ook naar de mogelijkheden die het omgevingsplan biedt. Zo kunnen de belangen van zowel de initiatiefnemer als de agrarische ondernemer tijdig worden meegewogen.

Dat de rechtspraak over spuitvrije zones de komende tijd in ontwikkeling zal blijven, mag duidelijk zijn. Naar verwachting zullen nieuwe uitspraken de komende jaren meer duidelijkheid geven over wanneer van de gebruikelijke afstand kan worden afgeweken en welke onderbouwing daarvoor nodig is. Wij blijven deze ontwikkelingen volgen en houden je op de hoogte.

Heb je plannen om te bouwen in de buurt van landbouwgrond, of wil je weten wat de gevolgen van een spuitvrije zone kunnen zijn voor jouw agrarische bedrijfsvoering? Onze adviseurs ruimtelijke ontwikkeling denken graag met je mee over de mogelijkheden en een goede onderbouwing. Neem contact met ons op via 0475-494407.