Nieuws | Functiewijziging via BOPA lijkt tóch mogelijk

Verschillende rechtbanken hebben onlangs meerdere uitspraken gedaan die mogelijk positief uitpakken voor veel initiatieven in het buitengebied. De voorzieningenrechter bevestigt namelijk dat een functiewijziging mogelijk is via een BOPA, ofwel een buitenplanse omgevingsplanactiviteit.

Wat is er veranderd onder de Omgevingswet?

Sinds de invoering van de Omgevingswet is het vergunningenstelsel veranderd, en dat heeft ook gevolgen voor agrarische ondernemers die hun bedrijf willen verbreden, beëindigen of bestaande gebouwen een nieuwe functie willen geven. Een belangrijke vraag is: via welke vergunning kan een functiewijziging worden aangevraagd?

Voorheen was de optie vooral de tijdelijke regeling TAM-IMRO. Maar deze regeling is vanaf 2026 niet langer toepasbaar. Daarnaast hebben veel gemeenten nog geen definitief omgevingsplan vastgesteld. Dat betekent dat functiewijzigingen dus (nog) niet kunnen worden geregeld via een omgevingsplanwijziging. Een alternatief is de BOPA. Deze vergunning is bedoeld voor concrete plannen op een specifieke locatie die niet binnen de bestaande regels passen, bijvoorbeeld voor wonen of recreatie op een voormalig agrarisch perceel of het herbestemmen van stallen.

De beperking van de BOPA: mag je er wel een functie mee wijzigen?

Lange tijd was onduidelijk hoe een BOPA zich verhoudt tot de onderliggende functie in het omgevingsplan. Die functie blijft immers op papier bestaan. Mag je via een BOPA een nieuwe functie toestaan, terwijl de oude functie planologisch in stand blijft? Recent geven twee rechtbankuitspraken hier meer duidelijkheid over.

Uitspraken

In de uitspraak van de Rechtbank Limburg (ECLI:NL:RBLIM:2025:11638) ging het om elf woningen op grond met een horecafunctie. De rechter oordeelde dat het college mocht kiezen tussen een wijziging van het omgevingsplan of een BOPA. Voor dit plan verving de BOPA in feite het omgevingsplan: de horecafunctie was ter plaatse niet langer toegestaan, en van functiemenging was geen sprake.

In de uitspraak van de Rechtbank Gelderland (ECLI:NL:RBGEL:2025:6233) lag de situatie anders. Hier ging het om twee woningen op een perceel met een woonfunctie en een functieaanduiding ‘paardenhouderij’. De rechter stelde dat wanneer de oude functie niet wordt voortgezet, deze in de BOPA bestuursrechtelijk ook expliciet moet worden uitgesloten. Omdat dat niet gebeurde, ontstond een ongewenste functiemenging en was de vergunning in strijd met de geldende beleidsregels.

Wat betekent dit in de praktijk?

De recente uitspraken laten zien dat een functiewijziging via een BOPA mogelijk is, mits goed onderbouwd en duidelijk wordt vastgelegd welke functies wél en niet zijn toegestaan. Daarbij geldt wel dat deze lijn nog in ontwikkeling is. De uitspraken zijn gedaan door rechtbanken; de hoogste bestuursrechter zijnde de Raad van State, heeft zich nog niet expliciet over dit vraagstuk uitgesproken. Omdat een BOPA juridisch gezien de onderliggende functie in het omgevingsplan niet wijzigt, blijft dit een belangrijk aandachtspunt. Zolang hogere jurisprudentie ontbreekt, is zorgvuldige motivering essentieel en blijft het verstandig om per situatie maatwerk te leveren.

Voor agrarische ondernemers is deze richting desondanks positief. De BOPA biedt een belangrijke route om bestaande gebouwen en locaties een nieuwe toekomst te geven, bijvoorbeeld voor wonen, recreatie of nevenfuncties — mits goed ingepast in de omgeving en met oog voor het landschap en de leefkwaliteit. 

Wil je weten of een BOPA in jouw situatie toepasbaar is? Wij denken graag mee in kansen en mogelijkheden binnen de Omgevingswet. Neem gerust contact op met een van onze collega's van ruimtelijke ontwikkeling via 0475-494407.